Als de bom valt – toen en nu

 

In de jaren ’80 vond er een wapenwedloop plaats die zijn weerga niet kende. De Sovjet‑Unie bestond nog en ging de strijd met de NAVO vol aan. Die wapenwedloop ging niet ongemerkt aan de West‑Europese bevolking voorbij: de weerstand ertegen groeide met de dag.

De jaren ’80 waren in alle opzichten roerig. De walkman verscheen in de winkels, waardoor we ineens overal op straat muziek konden luisteren — met, naar later bleek, alle gevaren van dien. Ruud Lubbers zat stevig in het Torentje, het Nederlands elftal werd ten koste van de Russen Europees kampioen, de Compact Disc deed zijn intrede en tegen het einde van het decennium verschenen de eerste mobiele telefoons in de winkels.

Bands als Doe Maar, Frank Boeijen Groep en Vandenberg bepaalden het muzikale landschap. Zelf luisterde ik vaker naar Vandenberg dan naar Doe Maar of Frank Boeijen, maar toch wil ik het even over die eerste band hebben. Doe Maar — met Henny Vrienten als vocalist en bassist — wist in hun teksten feilloos te vangen wat er onder de Nederlandse bevolking leefde. En dus ook de angst voor de wapenwedloop tussen de Sovjet‑Unie en de NAVO. Dat deden ze op een luchtige, bijna speelse manier in het nummer De Bom.

De tekst van dat nummer bleef hangen, ondanks dat ik geen fan was. Het maakte me bewust van de reële dreiging, waardoor ik kritischer naar de wapenwedloop ging kijken. Uiteindelijk leidde dat ertoe dat ik fel tegen de plaatsing van Amerikaanse kruisraketten op Nederlands grondgebied was. Ik voelde me zelfs genegen om deel te nemen aan de protesten.

Door omstandigheden — iets met werk — kon ik er niet bij zijn. Maar op televisie zag ik hoe massaal de protesten waren. Mensen zongen De Bom, en ik voelde hoe de druk op de regering toenam. Ruud Lubbers moest uiteindelijk de knoop doorhakken.

Dat leidde ertoe dat de kruisraketten níet in Nederland werden geplaatst, tot groot genoegen van velen — waaronder ikzelf. Misschien zie ik het verkeerd, maar ik heb echt het idee dat de tekst van De Bom daaraan heeft bijgedragen. Want ja, “als de bom valt”… vul de rest maar in.

Hoe kijken we daar nu naar? Want opnieuw is er dreiging. En opnieuw zou de NAVO bereid kunnen zijn om raketten op Nederlands grondgebied te plaatsen. Komt er dan weer zo’n massale protestbeweging op gang? Ik weet het niet. Wat ik wél weet, is dat de dreiging er is — en dat de tekst van De Bom nog altijd akelig actueel blijkt. Veel actueler dan we zouden willen.

Dat geeft me geen goed gevoel. Want als een songtekst uit de jaren ’80 nog steeds zo pijnlijk van toepassing is, zegt dat volgens mij weinig goeds over de wereld waarin wij wonen, werken, onze kinderen opvoeden en proberen vreedzaam te leven. Wat dat betreft is er nog veel werk te verzetten.

© John Kukken, 2026, alle rechten voorbehouden.