Van LOM-leerling tot schrijver: waarom lezen telt

 

Dat het slecht gesteld is met het lezen — en vooral het begrijpend lezen — onder jongeren, is al jaren bekend. Maar hoe komt dat? Hebben ze geen interesse meer in lezen, of ontwikkelen ze simpelweg een eigen taal?

Ik verbaas me er al lange tijd over hoe laag het niveau van begrijpend lezen in Nederland is. Terwijl het eigenlijk niet ingewikkeld hoeft te zijn: je leest een artikel of een boek, je neemt de tekst in je op, je schetst de situatie die wordt beschreven, je denkt er bewust of onbewust over na, en zo begrijp je wat er staat.

Ik ben er eerlijk in: op de lagere school had ik zelf ook moeite met lezen. Dat kwam doordat mijn moeder midden in een echtscheidingsprocedure zat waarvan de uitkomst onzeker was. Ik dacht daar voortdurend aan, waardoor ik op school vaak niet helemaal bij de les was.

Dat veranderde toen mijn moeder besloot mij naar een LOM‑school te sturen. Daar kreeg ik meer aandacht van de leerkrachten. Met zachte hand wezen ze me op dingen die met lezen te maken hadden, waardoor ik langzaam maar zeker beter werd. Ik begon de teksten die voor me lagen steeds beter te begrijpen.

Tijdens mijn middelbare schooltijd had ik dan ook geen moeite meer met begrijpend lezen. Sterker nog: ik begon boeken te verslinden. Ik las werken van onder anderen Multatuli, Remco Campert, Gerard Reve, Jan Wolkers en Jan Cremer.

Vooral die laatste sprak me enorm aan. Zijn boek Ik, Jan Cremer liet me zien hoe hij zijn tijdsgeest beleefde. Door zijn woorden goed in me op te nemen, erover na te denken en ze te laten bezinken, begon ik zijn wereld steeds beter te begrijpen.

Ook de teksten van Ramses Shaffy kregen in die tijd een diepere betekenis voor me. Neem bijvoorbeeld het lied De trein naar het Noorden. Op het eerste gezicht lijkt het een beschrijving van een reis, maar wie beter leest, ontdekt dat hij schrijft over een traumatische gebeurtenis uit zijn jeugd. De wanhoop, angst en onzekerheid die hij als kind voelde, komen in de tekst duidelijk naar voren — als je bereid bent om dieper te kijken. Daarom vind ik lezen, en vooral begrijpend lezen, een absolute must.

Een tijdje geleden zag ik een interview met een jongeman die toegaf dat hij nog nooit een boek had gelezen. Toen hem een eenvoudige tekst werd voorgelegd, keek hij de interviewer niet-begrijpend aan. Dat was voor mij de druppel. Ik begrijp dat jongeren een eigen taal ontwikkelen die voor ouderen soms onbegrijpelijk is, maar als zelfs een eenvoudige tekst al te moeilijk is, dan is er echt iets aan de hand.

Hebben platforms als Facebook, Instagram en Threads hier invloed op? Zeker weet ik het niet, maar ik vermoed van wel. Ik zie daar vaak berichten vol afkortingen die ik niet begrijp. Bovendien zijn veel van die teksten zo leeg dat er nauwelijks iets te begrijpen valt.

Daarom ben ik blij dat er steeds meer leesclubs zijn waar jongeren in alle rust een boek kunnen lezen en leren begrijpen. Lukt dat niet meteen, dan is er geen man overboord: veel leesclubs hebben leden van mijn generatie die hen kunnen helpen.

Ik zou het dan ook wenselijk vinden dat de regering meer geld beschikbaar stelt voor leesclubs, zodat meer jongeren de kans krijgen om begrijpend te leren lezen.

© John Kukken, alle rechten voorbehouden.