Zing, Vecht, Huil, Bid, Lach, Werk en Bewonder: Ramses Shaffy, een troubadour voor het leven

 Sommige stemmen blijven klinken, zelfs als de zanger allang is overleden. Ramses Shaffy was zo’n stem. Niet alleen in muziek, maar in leven. In deze column neem ik u mee langs de melodieën die mijn ziel raakten, de teksten die mijn hart openden, en de momenten waarop Ramses mij leerde dat vrijheid begint bij jezelf.

Tegen het eind van de jaren 60 liet mijn moeder het lied Sammy van zijn hand aan mij horen. Het was voorzien van een redelijk vrolijk ritme, waardoor ik steeds meer aandacht voor het lied, maar ook voor Ramses kreeg. Hierdoor begon ik hem op muzikaal gebied steeds meer te volgen, waardoor ik het gevoel kreeg dat ik hem als mens ook een beetje beter leerde kennen.

Vanaf het moment dat hij met Liesbeth Liszt begon samen te werken werd mijn aandacht voor zijn artistieke inbreng alleen maar groter, waardoor ik met veel meer aandacht naar zijn liedjes begon te luisteren. Ik leerde hierdoor dat hij veel veelzijdiger was dan ik dacht, waardoor ik steeds meer tussen de regels van zijn teksten door begon te lezen.

Om maar eens een voorbeeld te noemen, in het lied Het Is Stil In Amsterdam heeft hij het over zijn eenzaamheid, maar in feite heeft hij het in de tekst van dat prachtige lied over de eenzaamheid die vele mensen ondervinden. Dat heeft mij als mens zeer geraakt, waardoor ik de diepgang van de tekst als het ware zelf aanvoelde, en ik mij ervan bewust werd dat ik mij zelf in die tijd ook een beetje eenzaam voelde, daar het reflecterende effect van de tekst me diep in mijn hart raakte.

Een ander lied waarvan de tekst me zeer raakt is eigenlijk geen lied, maar een gesproken tekst met een muziekje als begeleiding eronder. Ik heb het over Alleen Als Je Mij Verleidt, een muziekstuk dat door Louis van Dijk gearrangeerd is. Ramses spreekt daarin over een seksuele vrijheid die ik tot op dat moment niet kende, waardoor hij een nieuwe wereld voor mij opende.

Dan is er nog het lied Ik Drink, ook door Louis van Dijk gearrangeerd. Dat lied is voorzien van een heerlijke jazzy sfeer die ik als zeer plezierig ervaar. Het lied doet me denken aan een ongeëvenaarde rust die ik door Ramses een plek in mijn leven heb kunnen geven.

Kan ik hierdoor zeggen dat hij een helende werking op mijn leven heeft gehad? Nou en of, want er is een tijd geweest dat ik zoekende was naar mijn identiteit, mijn eigen ik, om het maar eens zo te zeggen. Met andere woorden: hij opende voor mij een weg om mijn identiteit te vinden om nooit meer los te laten.

Een paar dagen geleden heb ik de documentaire Ramses van Pieter Fleury weer eens uit de kast gepakt, want ik wilde gewoon weer eens een keer van de verschijning van Ramses genieten. De documentaire laat Ramses aan je zien zoals hij was, zonder opsmuk, zonder zinloze poespas, gewoon zoals hij was, open en goudeerlijk.

Ramses was een sloddervos, een man die zich niet aan bepaalde regels wilde houden. Hij was een drinkebroer, waardoor Liesbeth Liszt en Louis van Dijk zich wel eens afvroegen of, en vooral in welke staat hij naar een optreden zou komen. Maar Ramses was ook een man die zijn vrienden nooit in de steek liet, én hij was een man die zijn beloften altijd nakwam.

Wat mij het meest in de documentaire trof, en nog steeds treft, is de scène waarin hij samen met Pieter Fleury reflecteert over zijn leven, hij onder het genot van een glas rode wijn en duidelijk onder invloed, Pieter onder het genot van een glas met iets erin waar waarschijnlijk geen alcohol in zit. Ramses praat onder meer over zijn kindertijd, hij spreekt over het feit dat zijn moeder, met wie hij toen in Zuid-Frankrijk verbleef, hem in een trein zette die hem naar Nederland zou brengen. Moet je nagaan, hij zat als kind helemaal alleen in de trein, zonder bescherming, zonder een troostende schouder om op uit te huilen, zonder te weten waar hij naartoe zou gaan. Dat is de reden waarom hij jaren later het lied De Trein Naar Het Noorden zou componeren, niet alleen als een soort protest, maar vooral ook als een statement.

Daar raakte ik al zeer ontroerd door, maar dat was niets vergeleken bij de slotscène van de documentaire, waarin Ramses achter een in zijn woonkamer staande concertvleugel gaat zitten, en in aangeschoten staat het lied Het Is Stil In Amsterdam gaat zingen. Hij laat tijdens het zingen van dat lied zijn emoties te vrije loop, waardoor ik mijn tranen ook de vrije loop liet gaan en de zakdoekjes niet aan te slepen waren, want zijn eenzaamheid sneed keihard door mijn hart, waardoor ik even niet wist wat ik met mezelf aan moest.

En nu, nu ik weer naar een lied van zijn hand luister, bekruipt me weer het gevoel van eenzaam zijn, biggelen de tranen als kleine riviertjes weer over mijn wangen, en voel ik me weer even hulpeloos, terwijl ik dat tegenwoordig zeker niet meer ben, want als Ramses mij één ding heeft geleerd is het wel dat je boven je problemen uit kunt stijgen, dat je sterker in het leven kunt gaan staan, als je jezelf daar de kans voor geeft. Om die reden alleen al is Ramses voor mij de troubadour voor het leven, ieders leven, mijn leven.