Een democratie die partijen wil weren, ondermijnt zichzelf

 

Uitsluiten van ondemocratische partijen? Een gevaarlijk en onhaalbaar plan

PRO en D66 hebben het plan opgevat om politieke partijen die intern niet democratisch zijn georganiseerd — zoals de PVV — te kunnen weren van deelname aan verkiezingen. Toen ik dat vanochtend las, bekroop me een bedenkelijk gevoel. Wat willen ze hiermee bereiken? Is het haalbaar? En vooral: is het wenselijk in een democratische rechtsstaat?

Volgens mij niet.

Democratie beschermt óók partijen die zelf niet democratisch zijn

Het idee achter het plan is duidelijk: alleen partijen die intern democratisch functioneren zouden mogen meedoen aan verkiezingen. Maar daarmee ondermijnen PRO en D66 direct het democratische recht van burgers om op een partij naar keuze te stemmen — óók als die partij intern anders werkt dan zij wenselijk vinden.

Dat druist in tegen de democratische beginselen waarop ons land gebouwd is. De regels zijn niet voor niets streng: politieke uitsluiting mag alleen in de meest extreme gevallen, en dan nog uitsluitend via de rechter. Dat is bewust zo ingericht om machtsmisbruik te voorkomen.

Het plan is juridisch onhaalbaar

Na kort onderzoek werd me duidelijk dat een partij als de PVV helemaal niet zomaar uitgesloten kan worden. De drempel ligt extreem hoog. Een partij moet aantoonbaar de democratische rechtsstaat willen afschaffen of structureel aanzetten tot geweld. Interne organisatievorm speelt daarbij géén rol.

De Raad van State heeft het plan van PRO en D66 dan ook stevig bekritiseerd. Volgens hen is uitsluiting van verkiezingen een “te vergaande beperking” van het kiesrecht — een fundamenteel recht dat je niet lichtvaardig aantast.

En eerlijk gezegd: dat is maar goed ook.

Uitsluiting werkt averechts

Los van het juridische aspect is het politiek gezien een rampenplan. Als je een partij als de PVV uitsluit, maak je die partij alleen maar populairder. Mensen gaan dan denken: zie je wel, ze willen Wilders wegwerken omdat hij niet in hun straatje past.

Kiezers die zich nu al niet gehoord voelen, zullen zich dan nóg meer aan de kant gezet voelen. Hun wantrouwen groeit, hun frustratie neemt toe, en het politieke klimaat verhardt verder.

Dat is precies het tegenovergestelde van wat je zou moeten willen.

Ik ben geen voorstander van de PVV — maar uitsluiten is ondemocratisch

Laat ik helder zijn: ik ben bepaald geen fan van ondemocratische partijen. Maar in een democratie hoort het debat plaats te vinden in het parlement, niet in de rechtszaal of via uitsluitingsmechanismen.

Gisteravond zag ik op YouTube een short waarin Wilders het kabinet wees op problemen die onder een groot deel van de bevolking leven: asielbeleid, armoede, ontwikkelingshulp. Dat zijn reële zorgen. En hoewel ik het zelden met hem eens ben, moest ik hem daar — bij hoge uitzondering — gelijk in geven.

Dat is precies waarom uitsluiting zo gevaarlijk is: het negeert de onderliggende maatschappelijke onvrede in plaats van die serieus te nemen.

Hopelijk komt het gezonde verstand terug

Ik hoop dat PRO en D66 inzien dat dit plan niet alleen onhaalbaar is, maar ook ondemocratisch. En laat dat nou net zijn waar de bevolking niet van gediend is. Democratie betekent dat je ook partijen die je verafschuwt, de ruimte geeft om mee te doen — zolang ze binnen de grenzen van de rechtsstaat blijven.

Dat is geen zwakte. Dat is de kracht van onze democratie.

© John Kukken, 2026, alle rechten voorbehouden.