De midwinterhoorn is niet zo Twents als we denken

 

Het is een typische traditie die al eeuwenlang bij Twente en Gelderland hoort: het bespelen van de midwinterhoorn, die meestal klinkt tussen de eerste zondag van de advent en Driekoningen.

Er zijn mensen die het monotone geluid van het instrument maar niets vinden, maar ik ben van mening dat het juist iets heel unieks in zich draagt. Een klank waar ik elk jaar weer naar uitkijk, zodra de midwinterhoornblazers hun instrument tevoorschijn halen en het vol overgave bespelen.

Mijn ouders hebben er ooit zelf een in hun bezit gehad. Ze deden er niets mee, maar gebruikten het als decorstuk aan de muur van de woonkamer. Dat deed mij afvragen of zij de culturele waarde van het instrument eigenlijk wel kenden.

Dat bleek niet het geval te zijn, en juist daarom ging ik me er verder in verdiepen. Het leidde tot een klein onderzoek naar de culturele geschiedenis van de midwinterhoorn, die veel verder bleek te reiken dan alleen de Twentse en Gelderse traditie. In Nederland werd de midwinterhoorn voor het eerst beschreven in een brief van de burgemeester van Winterswijk uit 1814.

Uit datzelfde onderzoek kwam echter ook naar voren dat het instrument in Scandinavische landen al veel eerder werd gebruikt. Daar zijn aanzienlijk oudere midwinterhoorns gevonden dan in Nederland. Zo werd de Lur van Herning aangetroffen in een put, en is er ook een Lur gevonden op het Ossenbergschip. Beide houten modellen, daterend uit de IJzertijd, vertonen sterke overeenkomsten met de midwinterhoorn zoals men die in Twente en Gelderland kent.

Daarnaast komt de midwinterhoorn ook voor op de rotstekeningen van de Bruteigsteinen, naast een inkerving van een Donderbezem en een dubbel spiraalvormig symbool. Dergelijke symbolen zijn ook gevonden bij archeologische opgravingen van de offerplaats in Hezingen. Deze rotstekeningen wijzen erop dat het gebruik verband hield met animistische rituelen binnen een vruchtbaarheidscultus, bedoeld ter begeleiding van het proces tussen dood en wedergeboorte.

Kortom: het gebruik van de midwinterhoorn is in Twente en Gelderland weliswaar een traditionele gebeurtenis, maar de culturele geschiedenis ervan gaat veel verder terug. Juist daarom lijkt het mij een goed idee om daar wat vaker bij stil te staan.

Copyright, John Kukken, 2025, alle rechten voorbehouden.